Concurrentiebeding en relatiebeding inzetten ter bescherming bedrijfsbelang

Stefan Jansen | HRM101 BV

Ook interessant: lees hier hoe u op betaalbare wijze daadwerkelijk aan de slag kunt met uw personeel door het inzetten van People Analytics!

En genoeg van te dure externe werving & selectie bureau’s? Schrijft u zich nu in voor onze ‘Recruiten-doe-je-zelf’ Academy! Integrale aanpak met Employer Branding, People Analytics, Job Marketing & ATS!

Concurrentiebeding en relatiebeding inzetten ter bescherming bedrijfsbelang (maart 2016)

Veranderingen in bepaalde tijd contracten na invoering Wet Werk en Zekerheid

De grootste angst van een werkgever is misschien wel dat een vertrekkende werknemer er met zijn kennis en relaties vandoor gaat, terwijl hijzelf met lege handen achterblijft. Het concurrentiebeding en relatiebeding bieden een werkgever de mogelijkheid om het bedrijfsbelang te beschermen, nadat een werknemer uit dienst is getreden.

Nederland kende tot voor kort een van de meest werkgeversvriendelijke wetten van Europa. Het was praktisch zonder beperkingen mogelijk om in bepaalde en onbepaalde tijd contracten, of bijlagen daarbij, een concurrentie- en relatiebeding op te nemen. Een dergelijk beding mocht zich –bij wijze van spreken- uitstrekken tot alle werkzaamheden over de hele wereld voor een periode van honderd jaar. Wanneer een werknemer zich na uitdiensttreding niet kon vinden in het beding, was het aan hem of haar om naar de rechter te gaan om vernietiging of matiging te vragen.

De Wet Werk en Zekerheid (WWZ) heeft vanaf 1 januari 2015 verandering gebracht. De eis dat een beding schriftelijk overeengekomen dient te worden met een meerderjarige werknemer is onveranderd. Voor onbepaalde tijd contracten is de wetgeving eveneens onveranderd. Voor bepaalde tijd contracten is de wetgeving echter fors aangescherpt. Allereerst lijkt de wettekst te stellen dat een concurrentiebeding of relatiebeding voortaan altijd in de arbeidsovereenkomst dient te staan. Het is onvoldoende dit beding op te nemen in bijvoorbeeld een bijlage of een bedrijfsreglement. Voorts kan een concurrentie- of relatiebeding enkel stand houden in een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd, indien uit “de bij dat beding (1) opgenomen schriftelijke motivering (2) van de werkgever blijkt dat het beding noodzakelijk is (3) vanwege zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen (4)”(artikel 7:653 lid 2 Burgerlijk Wetboek).

Uit de eerste twee eisen volgt dat niet alleen het beding, maar ook de motivering schriftelijk dient te gebeuren. Aangeraden wordt beide praktisch gegroepeerd in de arbeidsovereenkomst te plaatsen. Wanneer de motivering ontbreekt, is het beding per definitie nietig (ongeldig; zie bijvoorbeeld Rechtbank Overijssel, 20-08-2015, ECLI:NL:RBOVE:2015:3898). Belangrijker is dat een beding enkel is toegestaan wanneer het noodzakelijk is vanwege zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen. De wetsgeschiedenis van de WWZ biedt nauwelijks aanknopingspunten voor een nadere invulling van het criterium ‘zwaarwegend bedrijfs- of dienstbelang’. Wel wordt in de literatuur aangenomen dat het een zware toets betreft, gelet op het uitgangspunt dat een concurrentiebeding in een tijdelijke arbeidsovereenkomst anders niet geldig is. Uit de parlementaire geschiedenis blijkt dat sprake dient te zijn van ‘specifieke werkzaamheden’ of een ‘specifieke functie’ die per geval een afweging en motivering vergt.

In de eerste paar uitspraken van 2015 oordeelde de rechter verschillende malen dat het zwaarwegende bedrijfs- en dienstbelang, dat ter motivering van het beding was opgeschreven, onvoldoende concreet had gemaakt dat een beding ook echt noodzakelijk was (zie bijvoorbeeld Rechtbank Amsterdam, 23 juli 2015, ECLI:NL:RBAMS:2015:4864). Argumenten als ‘investeringen in opleiding’, ‘het direct verwerven van kennis over het netwerk, het marktgebied, de behoeften en de werkwijze van de werkgever’ of ‘het opdoen van specifieke kennis en de vrees voor benadeling’ werden door de rechter van tafel geveegd.

Gelukkig bood het jaar 2016 werkgevers direct twee uitspraken waarin een concurrentiebeding in een bepaalde tijd overeenkomst wèl stand houdt. De Rechtbank Gelderland deed op 9 februari 2016 uitspraak in een zaak van een zwembadmonteur. Aan het oordeel dat het concurrentiebeding stand houdt lag ten grondslag dat werknemer wetenschap heeft van klanten, van de aldaar geplaatste installaties, kennis heeft van specifieke zwembadtechnieken en welnessbouw, de prijsstelling kent van de diverse producten, alsmede van de omzetten en bedrijfsresultaten. In een kort geding bij de Rechtbank Midden-Nederland tussen een werkgever in de postorderbranche en een werknemer die werkzaam was in de functie van Sales Representative stelde de kantonrechter op 19 februari 2016 vast dat de werknemer toegang heeft gehad tot bepaalde klantsystemen en bepaalde cruciale meetings over acquisitie en klanten had bijgewoond. Geoordeeld werd ook in die zaak dat het beding stand hield, maar deze werd door de rechter in duur beperkt van een jaar naar vijf maanden.

De Wet Werk en Zekerheid biedt gelukkig dus tóch ruimte tot het succesvol opnemen van een concurrentie- en relatiebeding in een overeenkomst voor bepaalde tijd. Uiteraard geldt voor alle concurrentie- en relatiebedingen dat succesvolle handhaving valt of staat met een juiste formulering voor de specifieke functie en werkzaamheden èn de koppeling aan een goed boetebeding. Ter inspiratie: de schriftelijke motiveringen bij de bedingen die wèl stand hielden bij de rechtbank waren als volgt geformuleerd:

“Werknemer verkrijgt in de uitoefening van zijn functie toegang tot alle essentiële bedrijfsgegevens, waaronder die met betrekking tot door werkgever gevoerde prijstactieken en prijsstellingen, volumes en andere strategische kennis en/of heeft contact met klanten en verkrijgt inzicht in de met klanten af te sluiten overeenkomsten, de daaraan ten grondslag liggende prijs-tactieken en prijsstellingen, volumes en andere strategische kennis. Tevens heeft werknemer dientengevolge inzicht in de werkwijze van werkgever. Deze informatie kan worden gekwalificeerd als essentiële bedrijfsinformatie en concurrentiegevoelig, reden waarom werkgever deze, als zijnde een zwaarwegend bedrijfsbelang. dan ook wenst te beschermen. In verband hiermee is het werknemer verboden om gedurende de arbeidsovereenkomst en gedurende 1 jaar na beëindiging hiervan in dienst te treden bij dan wel op enige wijze betrokken te zijn bij, de directe concurrenten van werkgever, zijnde PostNL, DHL, TNT, DPD, UPS, FedEx en Sandd.”

“Het opnemen van het bovengenoemde concurrentiebeding in een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd is noodzakelijk vanwege zwaarwegende bedrijfsbelangen van de werkgever. Er is sprake van zwaarwegende bedrijfsbelangen van de werkgever omdat:

  • tot de werkzaamheden van de werknemer behoort dat hij kennis neemt van klantenlijsten, prijslijsten, kostprijzen, leveranciersgegevens, werkwijzen en know-how
  • deze klantenlijsten, prijslijsten, kostprijzen, leveranciersgegevens, werkwijzen en know-how bepalend zijn voor het succes van de onderneming van de werkgever;
  • kennisname van deze klantenlijsten, prijslijsten, kostprijzen, leveranciersgegevens, werkwijzen en know-how door directe concurrenten van de werkgever er toe kan leiden dat de werkgever grote schade ondervindt in de vorm van toenemende concurrentie door deze concurrenten;
  • de onderneming van de werkgever zijn producten en diensten aanbiedt binnen het gebied dat hierboven is beschreven;
  • de werkgever er een zwaarwegend belang bij heeft te voorkomen dat concurrenten in het hierboven beschreven gebied op oneigenlijke wijze kennis nemen van deze klantenlijsten, prijslijsten, kostprijzen, leveranciersgegevens, werkwijzen en know-how door de werknemer in dienst te nemen of op andere wijze van zijn diensten gebruik te maken.”

Ook interessant: lees hier hoe u op betaalbare wijze daadwerkelijk aan de slag kunt met uw personeel door het inzetten van People Analytics!

En genoeg van te dure externe werving & selectie bureau’s? Schrijft u zich nu in voor onze ‘Recruiten-doe-je-zelf’ Academy! Integrale aanpak met Employer Branding, People Analytics, Job Marketing & ATS!